W celu opracowania schematu diagnostyki boreliozy przejrzałam zarówno wytyczne dla lekarzy, jak i ulotki producentów testów. Schemat opracowany przeze mnie należy traktować jako podpowiedź i wskazówkę, a nie jako wytyczne. Jest to kompilacja przeczytanych przeze mnie informacji (źródła podałam na końcu posta).
Zgodnie z wytycznymi diagnostyka boreliozy powinna być prowadzona dwuetapowo. Pomijanie któregokolwiek etapu jest niezalecane – może zmniejszać czułość i swoistość, a także zwiększać koszty diagnostyki. Jakie badania obejmuje diagnostyka boreliozy? Odpowiedź znajdziesz poniżej.
Czy zawsze trzeba wykonywać badania laboratoryjne przy podejrzeniu boreliozy?
Wytyczne mówią o tym, że nie zawsze wykonanie badań laboratoryjnych jest konieczne. Jeśli u pacjenta występuje rumień wędrujący – wówczas rozpoczyna się leczenie bez wykonywania badań. Rumień może pojawić się dużo szybciej niż przeciwciała (okno serologiczne), co prowadzi do trudności interpretacyjnych i opóźnienia leczenia.
Diagnostyka boreliozy – etap pierwszy
Pierwszy etap w diagnostyce boreliozy stanowi oznaczenie przeciwciał przeciwko B. burgdorferi w klasie IgG oraz IgM. Badania wykonywane metodami: ELISA, CLIA (chemiluminescencja) lub MMIA (testy multipleksowe) uznawane są jako testy przesiewowe. Uzyskanie wyników ujemnych kończy diagnostykę (należy mieć jednak na uwadze okno serologiczne). W przypadku uzyskania wyników dodatnich, gdy wykryto przeciwciała – wymaga to potwierdzenia w etapie drugim diagnostyki boreliozy. Oznaczenia wykonane na tym etapie diagnostyki cechują się wysoką czułością, ale ich swoistość nie jest najlepsza, stąd też pojawiają się wyniki fałszywie dodatnie – dlatego należy przeprowadzić etap drugi diagnostyki – potwierdzenie uzyskanych wyników inną metodą.
Przeciwciała w klasie IgM są wykrywalne około 3-4 tygodnie od ukąszenia przez kleszcza, szczyt ich stężenia osiągany jest ok. 6-8 tygodnia. Przeciwciała w klasie IgG są wykrywalne około 6-8 tygodni od ukąszenia ze szczytem w 4-6 miesiącu. Przeciwciała IgM zanikają zwykle ok. 4-6 miesięcy od zakażenia. Przeciwciała w obu klasach mogą być wykrywalne latami – wówczas mamy do czynienia z przeciwciałami przetrwałymi.
Jeśli u pacjenta z objawami boreliozy nie wykrywa się przeciwciał klasy IgM lub uzyskuje się wynik badania wątpliwy – badanie należy powtórzyć po 2-4 tygodniach.
Diagnostyka boreliozy – etap drugi
Wynik badania inny niż ujemny – należy potwierdzić wykonaniem oznaczenia metodą Western-blot, która cechuje się wysoką swoistością.
Diagnostyka boreliozy – uzyskane wyniki
Przeciwciała przeciwko B. burgdorferi IgM ujemne IgG ujemne
Prawdopodobnie brak zakażenia. Należy oczywiście mieć na uwadze stan kliniczny pacjenta, jego objawy, fakt ukąszenia przez kleszcza. Jeśli uzyskany wynik nie zgadza się ze stanem klinicznym – badania ponownie wykonuje się po 2-4 tygodniach, gdyż istnieje możliwość, że pierwsze oznaczenia zostały wykonane w oknie serologicznym.
Przeciwciała przeciwko B. burgdorferi IgM dodatnie IgG ujemne
Wczesna infekcja. Wynik badania należy potwierdzić metodą Western-Blot. Jeśli wynik się nie potwierdzi – możliwe wystąpienie reakcji krzyżowych.
Przeciwciała przeciwko B. burgdorferi IgM ujemne IgG dodatnie
W takim wypadku na podstawie samych badańnie jesteśmy w stanie określić fazy infekcji. Może być to pamięć immunologiczna tj. przebyte wcześniej zakażenie lub wczesna infekcja (okienko serologiczne dla przeciwciał IgM) z pamięcią immunologiczną (przebyte dawniej zakażenie). W tej sytuacji lekarz decyduje o dalszym postępowaniu w oparciu o objawy kliniczne.
Przeciwciała przeciwko B. burgdorferi IgM dodatnie lub wątpliwe IgG dodatnie lub wątpliwe
Tak jak powyżej – nie jesteśmy w stanie określić fazy choroby. Może być ona późna, gdy przeciwciała IgM zanikają, a IgG jeszcze rosną. Może być również wczesna, gdy przeciwciała IgM dopiero się pojawiają, a IgG związane są z przebytym wcześniej zakażeniem. Jeszcze jedną opcją są reakcje krzyżowe. Takie wyniki powinny zostać potwierdzone metodą Western-Blot, a następnie lekarz decyduje o dalszym postępowaniu w oparciu o objawy kliniczne.
Przeciwciała przeciwko B. burgdorferi IgM dodatnie lub wątpliwe IgG ujemne
Taki zestaw wyników może wskazywać na wczesną infekcję lub reakcje krzyżowe. Wynik powinien zostać potwierdzony metodą Western-Blot lub powtórzony za 2-4 tygodnie. Tak samo jak w każdym przypadku – do decyzji lekarza w oparciu o objawy.
Utrzymujące się przeciwciała IgM bez serokonwersji do IgG
W przypadku, gdy otrzymamy dodatni wynik przeciwciał przeciwko B. burgdorferi w klasie IgM wraz z ujemnym wynikiem przeciwciał w klasie IgG i taka sytuacja utrzymuje się przez ponad miesiąc (dla metody Western Blot rekomendacje [1] mówią o dwóch miesiącach) – prawdopodobieństwo występowania u pacjenta boreliozy jest mało prawdopodobne. W takiej sytuacji taka konfiguracja uzyskanych wyników badań związana jest z niespecyficznymi reakcjami krzyżowymi (np. przy mononukleozie, zakażeniu Mycoplasma pneumoniae, CMV, reumatoidalnym zapaleniu stawów, zakażeniu Helicobacter pylori, bakteryjnym zapaleniu wsierdzia, w chorobach krętkowych czy autoimmunologicznych).
Fiszka do nauki do egzaminu specjalizacyjnego
Fiszka 38. Diagnostyka boreliozy
Źródła
- Moniuszko-Malinowska A, Pancewicz S, Czupryna P, Garlicki A, Jaroszewicz J, Marczyńska M, Pawłowska M, Piekarska A, Sikorska K, Simon K, Tomasiewicz K, Zajkowska J, Zarębska-Michaluk D, Flisiak R. Recommendations for the diagnosis and treatment of Lyme borreliosis of the Polish Society of Epidemiologists and Infectious Disease Physicians. Przegl Epidemiol. 2023;77(3):261-278. doi: 10.32394/pe.77.25. PMID: 38328896.
- Lonser, Paweł, et al. „Borelioza w praktyce lekarza POZ.” Lekarz POZ 9.4 (2023): 226-231.
- Pancewicz, Andrzej. „Borelioza z Lyme u dzieci.” Pediatria i Medycyna Rodzinna, vol. 10, no. 2, 2014, pp. 129–136. Polski Instytut Medycyny Rodzinnej, https://pimr.pl/assets/pdf/artykuly/Pediatria%202.2014%20Pancewicz%20Borelioza%20PL%20ANG_1.pdf.
- Vidas Lyme IgM, Biomerieux, instrukcja testu, 045297-04 – pl – 2019-10
Poniżej znajdziesz linki do wszystkich fiszek do nauki do egzaminu specjalizacyjnego z laboratoryjnej diagnostyki medycznej, jakie udało mi się do dnia dzisiejszego opracować.
Pozostałe fiszki do nauki:
Zaplanowane fiszki znajdziesz tutaj
Przyczyny wydłużonego czasu APTT – JUŻ WKRÓTCE
Przyczyny hiperurykemii – JUŻ WKRÓTCE
Reguły Westgarda – JUŻ WKRÓTCE
Niedobór witaminy B12 – JUŻ WKRÓTCE
Izoenzymy CK (kinazy kreatynowej) – JUŻ WKRÓTCE
HCV – schemat diagnostyki – JUŻ WKRÓTCE
Fiszka 36. Przyczyny hipourykemii
Fiszka 35. Przełom nadnerczowy
Fiszka 34. Wpływ amiodaronu na hormony tarczycy
Fiszka 33. Protoporfiryna cynkowa
Fiszka 32. Mocznikowy test oddechowy
Fiszka 31. Niedobór żelaza – diagnostyka laboratoryjna
Fiszka 30. Izoenzymy LDH
Fiszka 29. Pseudohiponatremia w hiperglikemii
Fiszka 21. Frakcje białek w proteinogramie
Fiszka 20.
Test hamowania
GH
Fiszka 18.
Rozpoznanie czerwienicy prawdziwej
Fiszka 17.
Diagnostyka cukrzycy ciążowej
Fiszka 16.
Odwodnienia – przyczyny i diagnostyka
Fiszka 15.
Zespół
SIADH
Fiszka 14.
Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza
Fiszka 13.
Witaminy – podział i nazewnictwo
Fiszka 12.
Diagnostyka
cukrzycy
Fiszka 13.
Swoistość diagnostyczna testu
Fiszka 10.
Czułość diagnostyczna testu
Fiszka 9.
Zmiany laboratoryjne w ciąży
Fiszka 8.
Hormony
podwzgórza
Fiszka 7.
Rozpoznawanie zaburzeń RKZ
Fiszka 1. Podział białek ostrej fazy.
Fiszka 2. Czas okluzji PFA-100.
Fiszka 3. Test z metoklopramidem
Fiszka 4. Sferocytoza wrodzona
Fiszka 5. MGUS – stan przednowotworowy
Fiszka 6. Pseudohiperkaliemia.
Fiszka 7. Rozpoznawanie zaburzeń RKZ
Fiszka 8. Hormony podwzgórza
Fiszka 9. Zmiany laboratoryjne w ciąży
Fiszka 10. Czułość diagnostyczna testu
Fiszka 11. Swoistość diagnostyczna testu
Fiszka 12. Diagnostyka cukrzycy
Fiszka 13. Witaminy – podział i nazewnictwo
Fiszka 14. Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza
Fiszka 15. Zespół SIADH
Fiszka 16. Odwodnienia – przyczyny i diagnostyka
Fiszka 17. Diagnostyka cukrzycy ciążowej
Fiszka 18. Kryteria rozpoznania czerwienicy prawdziwej
Fiszka 19. Kryteria rozpoznania ostrego uszkodzenia nerek
Fiszka 20. Test hamowania hormonu wzrostu GH
Fiszka 21. Białka w proteinogramie
Fiszka 22. Czynniki krzepnięcia krwi
Fiszka 23. Zespół Gilberta
Fiszka 24. Metoda homogenna i heterogenna
Fiszka 25. Metoda kompetencyjna – zasada metody i przykład.
Fiszka 26. HFR, MFR, LFR i IRF w oznaczeniu retikulocytów
Fiszka 27. Metoda bezpośrednia i pośrednia oznaczania jonów
Fiszka 28. Metoda pośrednia w oznaczaniu jonów – interferencje
Fiszka 29. Pseudohiponatremia w hiperglikemii
Fiszka 30. Izoenzymy LDH
Fiszka 31. Niedobór żelaza – diagnostyka laboratoryjna
Fiszka 32. Mocznikowy test oddechowy
Fiszka 33. Protoporfiryna cynkowa
Fiszka 34. Wpływ amiodaronu na hormony tarczycy
Fiszka 35. Przełom nadnerczowy
Fiszka 36. Przyczyny hipourykemii
Treści które mogą Cię zainteresować:
Zastrzeżenie: Treści umieszczone na stronie fremitus.pl służą celom informacyjnym i edukacyjnym. Nie stanowią one porady medycznej, nie zastępują indywidualnej porady medycznej udzielanej przez lekarza. Informacje zawarte na stronie nie mogą być podstawą stawiania diagnozy i leczenia pacjenta – w tym celu należy skontaktować się z lekarzem.
Treści które mogą Cię zainteresować:
Zastrzeżenie: Treści umieszczone na stronie fremitus.pl służą celom informacyjnym i edukacyjnym. Nie stanowią one porady medycznej, nie zastępują indywidualnej porady medycznej udzielanej przez lekarza. Informacje zawarte na stronie nie mogą być podstawą stawiania diagnozy i leczenia pacjenta – w tym celu należy skontaktować się z lekarzem.
